HUTNICZO MOWA we modych gowach. Na ratunek znikającemu socjolektowi hutniczemu

Zadanie ma na celu ocalenie od zapomnienia unikalnej mowy hutniczej – socjolektu związanego z codziennym życiem i pracą hutników. Projekt koncentruje się na międzypokoleniowym przekazie wiedzy, edukacji kulturowej oraz dokumentowaniu niematerialnego dziedzictwa hutniczego, szczególnie poprzez działania z udziałem dzieci, młodzieży i byłych i obecnych pracowników hut. Projekt zakłada opracowanie słownika hutniczej mowy z wykorzystaniem tekstów, komiksów i ilustracji stworzonych przez młodych uczestników warsztatów oraz stworzenie zestawu gier edukacyjnych popularyzujących język i kulturę hutniczą.

Realizacja projektu przyniesie szereg istotnych korzyści – zarówno społecznych, jak i edukacyjnych. Dzięki zaangażowaniu różnych grup wiekowych możliwy będzie międzypokoleniowy przekaz wiedzy, wartości i doświadczeń związanych z tradycją hutniczą. Projekt przyczyni się do ochrony zanikającego dziedzictwa, wprowadzając je w nowe konteksty i formy ekspresji, co pozwoli zachować jego żywotność. Dzieci i młodzież nabędą nowe kompetencje kulturowe, a osoby starsze – dzieląc się swoim doświadczeniem – umocnią poczucie sprawczości i wpływu na kształtowanie kolejnych pokoleń i przekaz tradycji. Projekt wzbogaci lokalną ofertę edukacyjną i kulturalną, wzmocni tożsamość mieszkańców Chorzowa i regionu oraz zwiększy atrakcyjność przemysłu hutniczego jako dziedziny innowacyjnej i odpowiedzialnej środowiskowo.

Co więcej, wszystkie efekty zadania – w tym publikacje, gry i dokumentacja – są ogólnodostępne, co znacząco poszerzy zasięg i trwałość rezultatów.

Pierwsze spotkanie międzypokoleniowe i warsztaty wprowadzania zgromadzonego słownictwa w nowe konteksty odbyły się w Muzeum Hutnictwa 30.07.2025 r. Uczestniczące w nich dzieci ze stowarzyszenia „Chorzowska Lauba” nie tylko poznały znaczenie tak egzotycznych dla nich słów jak np. „werk” czy „zelter”, ale też stworzyły krzyżówki, piosenki i wiersze z wykorzystaniem elementów socjolektu hutniczego. Było radośnie, twórczo i bardzo energetycznie!

Warsztaty międzypokoleniowe, słownikowe i kontekstowe w MDK Batory – Chorzów
W ramach półkolonii „Dzikie dzieci” w MDK Batory odbyły się wyjątkowe warsztaty edukacyjne zrealizowane przez Muzeum Hutnictwa w Chorzowie w ramach projektu:

„HUTNICZO MOWA we modych gowach. Na ratunek zanikającemu socjolektowi hutniczemu”. Projekt został dofinansowany ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego w ramach programu Narodowego Instytutu Dziedzictwa – Niematerialne. Przekaż dalej.

Uczestnicy warsztatów:
– poznali słownictwo socjolektu hutniczego, m.in.: nalywka, nyt, pudlingarnia, sztyngiel, werk, fusalik, szlaka, topek z niebieską szlicą, zelter i inne,
– wzięli udział w spotkaniu z Panią Stefanią – emerytowaną hutniczką z wieloletnim doświadczeniem zawodowym,
– uczestniczyli w dialogu międzypokoleniowym oraz w kreatywnych działaniach – m.in. rysowaniu skojarzeń do poznanych słów,
– mierzyli się z „snotkami” – zagadkami językowymi w formie diagramów słownych.

Dzieci wykazały się ogromnym zaangażowaniem i pomysłowością. Najaktywniejsi uczestnicy zostali nagrodzeni symbolicznie – złotymi monetami od Muzeum Hutnictwa.
Warsztaty stanowiły nie tylko doskonałą formę zabawy, ale przede wszystkim – wartościową lekcję lokalnego dziedzictwa niematerialnego i językowego.

Kampania reklamowa, speed dating, mem i karta tabu. Wszystko to tworzy most między socjolektem hutniczym a młodym pokoleniem.!
17 września 2025 r. w Muzeum Hutnictwa w Chorzowie odbyły się wyjątkowe warsztaty edukacyjne dla młodzieży, zrealizowane w ramach projektu:
„HUTNICZO MOWA WE MŁODYCH GŁOWACH. Na ratunek zanikającemu socjolektowi hutniczemu.”

Co się wydarzyło?

Uczestnicy warsztatów:
• Zwiedzili wystawę stałą w towarzystwie pana Andrzeja Szuberta – wieloletniego pracownika Huty Kościuszko – i poznali bogactwo słownictwa socjolektu hutniczego.
• Wzięli udział w warsztatach słownikowych, podczas których w 3-osobowych grupach zmierzyli się z 12 kreatywnymi zadaniami. Efektem ich pracy były m.in. karty do gry Tabu, zabawne memy i komiksy.
• Spotkali się w formule speed dating z przedstawicielami starszego pokolenia hutników – panią Stefanią (emerytowaną hutniczką), panem Zbigniewem i panem Włodzimierzem. Rozmowy międzypokoleniowe pozwoliły młodzieży lepiej zrozumieć realia pracy w hucie i znaczenie używanego tam języka.
• Przygotowali kampanie reklamowe wybranych słów socjolektu hutniczego, wykazując się ogromną kreatywnością i zaangażowaniem.
Dlaczego to ważne?

Warsztaty były nie tylko świetną zabawą, lecz także wartościową lekcją lokalnego dziedzictwa językowego i niematerialnego. Spotkanie pokazało, że socjolekt hutniczy – choć coraz rzadziej używany – nadal może być źródłem inspiracji, integracji i dumy z przemysłowej tożsamości regionu.

Uczenie się socjolektu hutniczego, wraz z jego kontekstami znaczeniowymi, tworzy swoisty most komunikacyjny między pokoleniami. Dzięki temu procesowi dawne słowa odzyskują swoją aktualność, a socjolekt – jako nośnik doświadczeń i tożsamości zawodowej – zyskuje szansę pozostania żywym i użytkowym elementem współczesnego języka.

Drugi dzień projektu – od słów hutniczych do gier planszowych!

18 września 2025 r. w Muzeum Hutnictwa w Chorzowie odbyły się kolejne warsztaty projektowe. Tym razem uczestnicy przenieśli się w świat mechaniki gier – aby stworzyć własne, oryginalne gry planszowe, karciane lub zupełnie inne formy rozgrywek. Dowiedzieli się, że mechanika gry to nie to samo co jej dynamika, a dobrze przygotowana karta projektu potrafi znacznie ułatwić pracę twórczą.

Najważniejsze pytanie brzmiało: jak wpleść w to wszystko słowa hutniczej mowy? Odpowiedź szybko znaleźli sami uczestnicy, którzy w podgrupach z ogromnym zaangażowaniem opracowali własne koncepcje gier.
Efekt? Powstały pełne, gotowe do rozegrania gry – od pomysłu, przez projekt, aż po wykonanie. Praca kontynuowana była jeszcze 20. 09. podczas warsztatów tworzenia gier w szkole.

Takie chwile pokazują, że w Muzeum Hutnictwa edukacja, tradycja i kreatywność potrafią spotkać się w jednym miejscu – i stworzyć coś naprawdę wyjątkowego.

W dniach 16 i 23 października w V Liceum Ogólnokształcącym im. Augusta Witkowskiego w Krakowie odbyły się wyjątkowe warsztaty poświęcone tworzeniu gier komputerowych inspirowanych światem hutnictwa. Uczestnicy, którzy wcześniej odwiedzili Muzeum Hutnictwa w Chorzowie, gdzie poznali tajniki pracy hutników, ich język i zwyczaje, podczas zajęć nauczyli się, jak w kreatywny sposób chronić i przekazywać tradycję.

Młodzież nie tylko wykorzystała zdobytą wiedzę, ale przede wszystkim twórczo ją reinterpretowała, tworząc gry, które w cyfrowej formie dają nowe życie socjolektowi hutniczemu. Dawne słowa, opowieści i pojęcia nabrały nowego wymiaru, stając się źródłem edukacji, zabawy i fascynującej przygody w świecie hutnictwa.

Zagraj online – zapraszamy do poznania hutnictwa w nowoczesnej, interaktywnej formie!

„Hutniczo mowa. Słownik socjolektu hutniczego” to pierwsza próba zebrania i opisania języka pracowników hut – ich komend, żartów i przydomków, które powstały z codziennego doświadczenia pracy. Ma on charakter otwarty i opisowy – dokumentuje rzeczywiste użycie słów, nie ustanawiając norm, a jego celem jest zachowanie i uporządkowanie tego unikalnego dziedzictwa językowego. Publikacja służy także popularyzacji wiedzy o kulturze i tożsamości wspólnoty hutniczej oraz stanowi punkt wyjścia do dalszych badań nad językiem zawodowym i przemysłowym. Słownik w wersji internetowej jest dostępny na naszej stronie od 15.10.2025 r. TUTAJ.

W ramach projektu uczniowie wraz z edukatorami przygotowali gry hutnicze: WERKOPARY, HUTASTYCZNE SŁOWA oraz OBLUKAJ HUTA. Można w nie zagrać podczas warsztatów w Muzeum Hutnictwa. Gdyby ktoś chciał wcześniej poćwiczyć, gry można samodzielnie wydrukować, wyciąć i … zacząć grać. Dodatkowo młodzież przygotowała hutnicze gry komputerowe – zachęcamy do rozgrywek. Dobrej zabawy!

Dofinansowanie: 43 400,00 zł

Całkowita wartość zadania: 44 450,00 zł