Tradycje hutnicze i obchody Dnia Hutnika

„Akademia Liderów Dziedzictwa Hutniczego” to trzyletni projekt ochrony tradycji hutniczych i obchodów Dnia Hutnika. Jest on odpowiedzią na wpis obchodów Dnia Hutnika oraz tradycji hutniczych na Krajową Listę Niematerialnego Dziedzictwa Kulturowego. Jego realizacja opiera się na postulatach zawartych w opracowanym przez depozytariuszy planie ochrony. Głównym celem jest podjęcie długofalowych, kompleksowych działań dokumentacyjnych i archiwizacyjnych, a także organizacja regularnych spotkań środowiska hutniczego, integrujących potencjał społeczny i wzmacniających więzi między pokoleniami.

Projekt obejmuje także inicjatywy edukacyjne i popularyzatorskie skierowane do różnych grup odbiorców, które mają na celu kultywowanie tradycji hutniczych, interpretowanie ich znaczenia w nowych kontekstach oraz wprowadzanie do współczesnej narracji kulturowej. Działania mają zapewnić przetrwanie kultury hutniczej, która zanika wraz z przemianami przemysłu ciężkiego oraz wspierać międzypokoleniową transmisję wiedzy i pamięci.

Zadanie jest również narzędziem budowania społeczności wokół Muzeum Hutnictwa, angażując mieszkańców, pasjonatów i młodsze pokolenia w aktywną ochronę dziedzictwa przemysłowego regionu.

Realizacja: 2025-2027 r.

Więcej o projekcie: TU

Zadanie jest konsekwencją prac nad wpisem tradycji hutniczych na Krajową Listę Niematerialnego Dziedzictwa Kulturowego, realizowanych w roku 2023. Inicjatywa zakłada realizację postulatów zawartych w planie ochrony, powstałych na drodze konsultacji z depozytariuszami zaangażowanymi w proces wpisu. Wśród propozycji ze strony społeczności hutniczej pojawiły się kompleksowe działania dokumentacyjne i archiwizacyjne, regularne spotkania przedstawicieli środowiska w celu integracji potencjałów, konkretne działania edukacyjne i popularyzatorskie skierowane do dzieci i młodzieży oraz kultywowanie zwyczajów związanych z obchodami Dnia Hutnika w celu zachowania żywotności obrzędów. Aktywności planowane w 2024 r. pozwolić mają na międzypokoleniową transmisję wiedzy i pamięci, wzmocnienie postaw tożsamościowych, a przede wszystkim na przetrwanie kultury hutniczej, która obecnie zanika wraz z erą przemysłu ciężkiego. Zadanie wspiera proces budowania społeczności wokół Muzeum Hutnictwa.

Zadanie powstało w efekcie konsultacji społecznych, będących elementem procesu wpisu tradycji hutniczych i obchodów Dnia Hutnika na Krajową Listę Niematerialnego Dziedzictwa Kulturowego. Aktywności realizowane w roku 2023 w ramach projektu „Tradycje hutnicze – ochrona i popularyzacja” – wsparte przez Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego – umożliwiły kompleksową analizę potrzeb środowiska hutniczego. Co ciekawe w staraniach o wpis udział wzięli przedstawiciele województw: śląskiego, dolnośląskiego, małopolskiego, opolskiego oraz mazowieckiego, co pozwoliło na integrację środowisk i wzmocnienie starań o rozwój „wspólnej sprawy”.

Wnikliwa analiza żywotności fenomenu kultury hutniczej wykazała, iż świętem najbardziej jednoczącym przedstawicieli społeczności hutniczej po dziś dzień jest Dzień Hutnika. Obchody tegoż święta stały się zatem najważniejszym elementem roku wokół którego staramy się budować wspólnotę. Depozytariusze wskazali potrzebę interpretacji obrzędów, tak by poza ich kultywowaniem móc nadać im nowe konteksty, symbole, znaczenia – wszystko to by zjawiska przetrwały, wpływały na rozwój postaw tożsamościowych mieszkańców i wspierały rozwój tejże społeczności. Poczynione działania badawcze i ekspertyzy, ankiety środowiskowe, konsultacje, warsztaty, aktywności upowszechnieniowe i integracyjne, które zrealizowaliśmy w roku 2023 pomogły nam w opracowaniu kompleksowego planu ochrony, który stanowi część wniosku o wpis. Jest on efektem współpracy byłych i obecnych pracowników zakładów oraz ich bliskich, przedstawicieli firm nadal działających w branży stalowej i koksowniczej, prywatnych przedsiębiorców, przedstawicieli związków i stowarzyszeń, obserwatorów życia branży hutniczej, przedstawicieli środowiska akademickiego oraz duchownych, animatorów kultury, badaczy, etnografów, dziennikarzy i obserwatorów życia Górnego Śląska, a także mieszkańców, którym bliskie są sprawy lokalnego dziedzictwa kulturowego.

Wśród najważniejszych propozycji ze strony społeczności pojawiły się dalsze kompleksowe działania dokumentacyjne i archiwizacyjne, regularne spotkania przedstawicieli środowiska w celu integracji potencjałów, konkretne działania edukacyjne i popularyzatorskie skierowane do dzieci i młodzieży (nowe konteksty, formy, modele, znaczenia, środki wyrazu, materiały edukacyjne) oraz kultywowanie zwyczajów związanych z obchodami Dnia Hutnika w celu zachowania żywotności obrzędów.

Dotychczas zrealizowane aktywności wykazały potrzebę większego angażowania w działania młodzieży ze względu na realne braki kadrowe w branży. Zarówno uczelnie wyższe jak i działające zakłady zmagają się z brakiem młodych ludzi, którzy zainteresowani byliby metalurgią, informatyką przemysłową czy materiałoznawstwem. Potrzebna jest zmiana wizerunkowa branży, szeroka kampania informacyjna wśród młodych, działania edukacyjne oraz popularyzatorskie, które pozwolą dotrzeć do młodych, przedstawić im perspektywy zawodowe w sposób atrakcyjny. Hutnicze dziedzictwo materialne i niematerialne jest istotnym zasobem, który wpływać może na stan wiedzy, pobudzać emocje związane z potrzebą ochrony zjawisk, ale i stymulować kreatywność związaną z transferem międzypokoleniowym.

Planowane aktywności wzmocnić mają rozpoczęty już długofalowy proces odzyskiwania przez mieszkańców Chorzowa poczucia dumy lokalnej z własnego dziedzictwa. Tradycje hutnicze na tym terenie obecne są od ponad 220 lat. Wraz z procesem prywatyzacji i upadkiem zakładów obrzędy, tradycje i długoletnia spuścizna pozostawione zostały bez wsparcia i opieki. Przetrwały tylko dzięki najbardziej zaangażowanym społecznikom, których praca zasługuje na docenienie. To oni stali się ambasadorami sprawy. Dziś wymagają realnej pomocy organizacyjnej oraz finansowej. Zadanie to realna odpowiedź na konkretny deficyt w obszarze zagospodarowania niematerialnego dziedzictwa hutniczego. Bez konsekwentnych działań dokumentacyjnych, badawczych, edukacyjnych i upowszechnieniowych Muzeum stanie się skansenem, a nadal żywa obrzędowość zaniknie.